و الأجناسُ الّتى تُعرَفُ « 1 » منها حالُ النَّبضِ عَشَرَةٌ . امورى كه حالات نبض با آنها فهم مىشود ده چيزند كه " اجناس عشره " ناميده مىشوند . الجِنسُ الأوَّلُ جنس اول المَأخُوذُ من مِقدارِ الانبِساطِ طُولًا و عَرضاً و عُمقاً . و بَسائِطُهُ تِسعَةٌ : اين جنس نظر به مقدار انبساط نبض در طول و عرض و عمق دارد و انواع بسيط آن بر نُه نام است : الأوَّلُ : الطَّوِيلُ و هو الّذى يُحَسُّ بِأجزائِهِ « 2 » في الطُّولِ أكثَرَ من المُعتَدِلِ ، و سَبَبُهُ كَثرَةُ الحَرارَةِ . نخست : نبض طويل نبض طويل آن است كه طول انبساط آن بيشتر از نبض معتدل باشد و سبب آن فزونى حرارت است . و الثَّانِي : القَصِيرُ و هو ما يُقابِلُهُ . و سَبَبُهُ قِلَّةُ الحَرارَةِ . دوم : نبض قصير اين نبض مقابل نبض طويل قرار دارد و سبب آن كمى حرارت است . و الثَّالِثُ : المُعتَدِلُ بينهما و يَدُلُّ علي إعتِدالِ الحَرارَةِ و البُرُودَةِ . سوم : نبض معتدل در طول سبب آن اعتدال در حرارت و برودت است . و الرَّابِعُ : العَرِيضُ و هو الّذى يَأخُذُ من عَرضِ الأصابِعِ أكثَرَ ممّا يَأخُذُ المُعتَدِلُ « 3 » ، و يَدُلُّ علي زِيادَةِ الرُّطُوبَةِ . چهارم : نبض عريض آن است كه انبساط آن در عرض انگشتان بيشتر از نبض معتدل احساس شود و سبب آن فزونى رطوبت است .

--> ( 1 ) . الف : يعرف . ( 2 ) . ب : اجزاءة . ( 3 ) . ب : لمعتدل .